SAĞLIKLI YAŞAM
• Sütlü tatlıları pişirirken şekerin önceden eklenmesi protein değerinin azalmasına neden olur. şekeri, tatlının hazır olmasına yakın eklemelisiniz.
• Tarhana; yoğurt, un veya yarmanın karıştırılıp mayalandırılması ve kurutulması ile elde edilen çok değerli bir besindir. Kurutma işlemi güneşte yapılırsa vitamin B2, B6 ve folik asit değerlerinde büyük ölçüde kayıp olur. Bu nedenle tarhananızı gölgede, üzerini ince bir bezle örterek veya fırında kurutmalısınız. Fırında kurutacağınız tarhanayı küçük parçalar halinde fırın tepsisine serebilir, eğer fırınınızın derecesi ayarlanamıyorsa fırının kapağını açık tutarak ısı artışını kontroı edebilirsiniz.
• Hazır satın alınan yoğurtların kaplarını boşalttıktan sonra tekrar mayalama veya saklama için kullanmamalısınız.
• Etleri hemen tüketmeyecekseniz bir seferde kullanacağınız miktarlarda kaplar içine koyarak buzdolabı buzluklarında 1 hafta, derin dondurucularda 3-4 ay süre ile dondurarak saklayabilirsiniz.
• Dondurulmuş etler çözüldükten sonra yeniden dondurulmamalıdır. Çözme işlemini buzdolabının alt rafında bekleterek yapmalı, çözülmüş besinleri bekletmeden pişirmelisiniz.
• Etler zaten yağ içerdiklerinden, et koyduğunuz yemeklere yağ eklememeli ve yağda kızartmamalısınız.
• Halk arasında et suyunun et kadar besleyici olduğu inancı yaygındır. Bu yanlıştır. Ette fazlaca bulunan protein ve demir etin suyunda değil, yapısında yer alır.
• Etler ızgara yapılırken damlayan su ile vitamin B2, B12 ve folik asit kaybı olur.
• Bu suyu bir kap içinde toplayabilir ve sos olarak kullanabilirsiniz. Tepside pişirme bu kaybı azaltır ve etin daha yumuşak olmasını sağlar.
• Etin çok yüksek sıcaklıktaki ızgara üstüne koyularak veya aleve çok yakın tutularak pişirilmesi sırasında sağlık açısından zararlı (kanser yapabilen) ögeler oluşur. Bu nedenle, eti ızgara yaparken et yüzeyinin ısı kaynağından en az 15 cm uzakta olmasına dikkat edin.
• Kırık, çatlak ve kirli yumurtaları satın almayın. Yumurtaları kullanmadan önce mutlaka yıkamalı ve yıkadıktan hemen sonra kullanmalısınız. Çünkü yıkama yumurtanın en dış tabakasını ortadan kaldırır ve mikroplar açılan bu gözeneklerden yumurtaya geçebilir.
• Yumurtayı çiğ olarak tüketmemelisiniz. Sindirimi zordur, besin zehirlenmesi yapabilir ve B grubu vitaminlerinden biyotin yararlı etkisini gösteremez.
• Yumurtayı en fazla 8-10 dakika süreyle haşlamalısınız. Uzun süre haşlanan yumurtanın sarısı etrafında oluşan yeşil halka, besin değerinin azaldığını gösterir.
• Çay ve kahve, yumurta ve diğer besinlerdeki demirin emilimini olumsuz etkiler. Bu nedenle kansızlığa meyilli, doğurganlık dönemindeki kadınların ve çocukların yemekle birlikte çay içmemeleri, çok arzu edilirse açık ve limonla birlikte içmeleri veya yemekten 1 saat sonra içmeleri gerekmektedir.
• Kurubaklagillerin iyi pişmesini sağlamak için ön yıkama yapabilirsiniz. Yıkama suyunun dökülmesi besin kaybına neden olmaz. Ancak, kurubaklagillerin haşlama sularını dökerseniz besin değerlerini azaltmış olursunuz.
• Taze sebzeleri önce ayıklamalı, yıkamalı sonra doğramalı ve yeteri kadar su ile pişirmelisiniz.
• Sebzelerin pişirilmesinde temel kural, doğranmadan önce içinde pişirileceği sıcak karışımın hazırlanmasıdır. Bunun için öncelikle yağ, soğan, salça karışımını ve gerekiyorsa suyunu koymalısınız.
• Yeşil yapraklı sebzelerin su oranı çok yüksektir. Bu nedenle suyu koruyabilen tencerelerde ısıyı ayarlayarak hiç su koymadan pişirebilirsiniz. Sebze yemeğine ne kadar su koyarsanız vitamin kaybı da o kadar fazla olur.
• Sebzelerin haşlama suyunu kesinlikle dökmemelisiniz. Dökerseniz suda eriyen vitaminlerin büyük bir kısmı suya geçtiği için, besin değeri kaybı çok fazla olur. Yaprak ve kök kısımları aynı anda pişmeyen sebzelerin önce kök kısımlarını tencereye koymalı, daha sonra yaprakları eklemelisiniz. Patates, pancar gibi köksüz sebzeleri ise yıkadıktan sonra kaynar suya atarak kabuğu içinde pişirmelisiniz.
• Besinler pişirilirken soda, limon ve sirke eklenmesi bazı vitaminlerin yapılarının daha hızlı bozulmasına neden olur. Yeşil yapraklı sebzeleri pişirirken, doğal rengin bozulmaması için eklenen karbonat (yemek sodası); suda eriyen vitaminlerde kayıplara neden olur.
• A vitamininin ön ögesi olan karoten kaynağı sebzeler de pişirme sırasında oluşan asidin etkisiyle vitamin kaybına uğrar. Aynı şekilde yeşil ve sarı sebzelerden yapılan salataya limon veya sirke eklenip bekletilirse A vitamini değerinde azalma olur.
• Sebze özlerinin (sebze suyu) sebzenin kendisinden daha besleyici olduğu düşüncesi yanlıştır.
• Dondurulmuş sebzelerin içerdikleri besin ögelerini maksimum oranda korumak için pişirmeden önce kesinlikle çözdürmemelisiniz.
• Meyveler kesilip suyu sıkıldıktan sonra beklerse besin değeri kaybı olur. Sıkılmış meyve suyunu buzdolabında bekletseniz bile vitamini azalır.
• Kapakları dışa dönük konserveler sağlık için son derece tehlikelidir. Zehirlenmelere yol açabilir. Kesinlikle tüketilmemelidir. Konservelerin suyunun dökülmesi ise vitamin değerini azaltır.
• Ekmek, çörek, kurabiye yapmak için kullandığınız hamurun mayalandırılması besleyici değerini artırır.
• Ekmeği ince dilimleyip kızartırsanız besin değeri azalır.
• Ekmeği iki günden daha uzun süre bekletecekseniz, buzlukta donmuş olarak saklamalısınız.
• Makarna, erişte vb. besinlerin kaynama sularının dökülmesi besin değerini azaltır. Bu nedenle çekeceği kadar su koyarak pilav gibi pişirmelisiniz.
• Unun, şehriye ve pirincin pembeleşinceye kadar kavrulması protein kaybına neden olur, sararıncaya kadar kavurmak daha doğrudur
BESİN ÖGELERİ